Udar mózgu - medalista w dziedzinie zgonów - jak go rozpoznać?

Udar mózgu - medalista w dziedzinie zgonów - jak go rozpoznać?

Wychodzisz ze spotkania, zerkasz na telefon, a tam nieodebrane połączenie od twojego rodzica. Automatycznie wybierasz numer, słyszysz sygnał i czekasz na głos w słuchawce - bez skutku.

Przez kilka minut powtarzasz czynność będąc już lekko zdenerwowany w obawie, że stało się coś złego. Nadal bez odpowiedzi.

Jedziesz prędko do swojego rodzinnego domu, a na miejscu okazuje się, że sytuacja jest naprawdę niebezpieczna - twój rodzic ma amnezję, nie potrafi sklecić prostego zdania, widzisz, że dostał paraliżu części twarzy lub ciała... A to tylko niektóre z objawów. Chyba już wiesz, co mogło się wydarzyć.

Doskonale wiemy, jak stresogenna i niepokojąca byłaby dla ciebie taka sytuacja. Dlatego postanowiliśmy podzielić się naszą wiedzą na temat rozpoznawania symptomów udaru mózgu u seniorów, tak abyś mógł uwrażliwić także swoich rodziców na niepokojące objawy.

Udar mózgu

Udar mózgu to zdarzenie mózgowonaczyniowe, które spowodowane jest zaburzeniem krążenia w mózgu. W tym przypadku liczy się każda sekunda, dlatego jeśli tylko podejrzewasz udar - natychmiast wzywaj pogotowie. Im szybciej senior otrzyma pomoc, tym lepsze rokowania na odzyskanie pełnej sprawności sprzed udaru.

Jak podają badania, w Polsce udar mózgu stwierdza się u 70 tys. osób, z czego aż 30 tysięcy umiera w ciągu miesiąca. Inna statystyka podaje jeszcze bardziej mrożące krew w żyłach dane: w Polsce średnio co 8 minut ktoś dostaje udaru mózgu.

Istnieją dwa rodzaje udarów mózgu:

  • niedokrwienny - spowodowany zablokowaniem naczynia krwionośnego przez zakrzep lub zator;
  • krwotoczny - potocznie zwany wylewem - spowodowany pęknięciem naczynka, a w efekcie krwotokiem w mózgu. Ten typ udaru występuje znacznie rzadziej w porównaniu z niedokrwiennym.

Przyjaciele udarów - czyli czynniki zwiększające ryzyko

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia udaru możemy zaliczyć:

  • otyłość;
  • cukrzycę;
  • palenie papierosów;
  • nadmierne picie alkoholu;
  • choroby serca;
  • duży stres lub wysiłek;
  • nadciśnienie tętnicze.

Jak rozpoznać udar?

Spektrum objawów jest niesamowicie szerokie. Z jednej strony (w przypadku łagodnego udaru) będzie to zaburzenie mowy, zaś z drugiej, w przypadkach skrajnych, może dojść do paraliżu i utraty przytomności. Zespół występujących objawów uzależniony jest od miejsca uszkodzenia mózgu.

Najczęściej pojawia się jeden z trzech objawów: afazja, drętwienie ręki lub drętwienie i osłabienie stopy.

Warto jednak, abyś miał szerszy obraz możliwych symptomów. Należą do nich cztery grupy zaburzeń:

  • zaburzenia językowe (mowy);
  • zaburzenia ruchowe;
  • zaburzenia zachowania (poznawcze);
  • zaburzenia równowagi.

W przypadku objawów związanych z mową możesz zaobserwować tzw. afajzę, czyli trudność w rozumieniu mowy, problem z doborem i artykulacją słów. Świadczy ona o uszkodzeniu mózgu w korze ciemieniowej. W przypadku całkowitej utraty mowy możesz spodziewać się, że doszło do uszkodzenia w korze skroniowej. Dodatkową lampką ostrzegawczą są trudności w czytaniu pisaniu lub liczeniu.

Drugi rodzaj - zaburzenia funkcji ruchowych - widoczny jest gołym okiem. Najczęściej jest to osłabienie lub brak pełnej sprawności kończyny. Zdarza się, że osoby, które przechodzą udar, tracą czucie w rękach, nogach, po jednej stronie ciała (niedoczulica połowiczna). Taka dolegliwość powoduje, że senior nie jest w stanie wykonać precyzyjnych ruchów - pojawiają się trudności z utrzymaniem filiżanki, zawiązaniem butów czy zapięciem koszuli. Reakcja ta spowodowana jest uszkodzeniem naczynia zaopatrującego w krew okolicę, która unerwia rękę. Innym objawem ostrzegawczym jest wykrzywienie twarzy po jednej stronie, szczególnie widoczne opuszczenie kącika ust. Co więcej, senior może skarżyć się na zaburzenia widzenia, które obejmują pole widzenia, takie  jak np. podwójne widzenie.

W sytuacji, gdy udar pokazał swoje oblicze w funkcjach poznawczych, zauważysz trudności w wykonywaniu codziennych, rutynowych czynności (ubieranie się, mycie się, sprzątanie), brak orientacji w czasie i przestrzeni (nieumiejętność określenia daty, lokalizacji) oraz zaburzenia pamięci (głównie świeżej).

Ostatnią grupą objawów są zaburzenia równowagi, czyli problemy w przyjęciu, a także utrzymaniu postawy pionowej. W tej sytuacji zaobserwujesz u seniora chwiejny chód lub częste potykanie się na prostej i płaskiej powierzchni.

Jak zachować się i co robić, gdy podejrzewam udar mózgu u seniora?

Istnieje kilka praktycznych zasad, których należy przestrzegać w sytuacji, gdy podejrzewasz wystąpienie udaru. Należą do nich:

  • natychmiastowe wezwanie karetki,
  • uspokojenie chorego i stałe utrzymywanie z nim kontaktu słownego oraz wzrokowego,
  • położenie seniora na boku, by zapewnić możliwość swobodnego oddychania. Zdarza się, że podczas udaru pojawiają się wymioty. Z tego powodu pozycja boczna będzie najbezpieczniejsza - chroni chorego przed zachłyśnięciem się;
  • zmierzenie ciśnienia i przekazanie tej informacji ratownikom medycznym,
  • stałe obserwowanie chorego; w przypadku utraty przytomności udzielamy pierwszej pomocy poprzez zabezpieczenie oddechu i krążenia seniora.

Warto także wiedzieć, czego nie należy robić i co może zaszkodzić. Zabronione jest:

  • unoszenie nóg chorego,
  • robienie okładów,
  • podawanie leków, nawet aspiryny czy środków przeciwbólowych.

Jakie działania należy podjąć po udarze mózgu?

Najważniejszą zasadą jest podjęcie kompleksowej rehabilitacji i to jak najwcześniej od momentu wystąpienia choroby. Zaleca się rozpoczęcie pracy ze specjalistami zaraz po uzyskaniu stabilnego stanu ogólnego. Najczęściej jest to pierwsza i druga doba od momentu przyjęcia do szpitala.

Istotnym elementem terapii jest praca z fizjoterapeutą, który powinien zostać wdrożony niezależnie od stopnia udaru. Początkowo wszyscy pacjenci traktowani są jak osoby mające szanse na całkowite odzyskanie sprawności, dlatego też fizjoterapia koncentruje się na dążeniu do przywrócenia utraconych funkcji. Jeśli ta forma okazuje się być nieskuteczna, strategia dotyczy kompensacji utraconych funkcji.

Kolejnym istotnym elementem rehabilitacji jest zapewnienie bezpiecznej i skutecznej metody karmienia celem przywrócenia umiejętności właściwego połykania. Uwzględniamy w tej kwestii dostosowanie produktów pod względem konsystencji i tekstury, a także ćwiczenia wzmacniające język i przednią ścianę gardła wraz z podniebieniem, prowadzone przez logopedę.

Dlaczego tak istotne jest szybkie podjęcie działań usprawniających? Przede wszystkim szybka rehabilitacja zwiększa szansę na odzyskanie upośledzonych funkcji. Co więcej, zapobiega rozwojowi depresji, a także postaw rezygnacyjnych u osoby w podeszłym wieku.

Powikłania po udarze

Jak każda choroba, udar mózgu wiąże się z różnymi powikłaniami. Należą do nich:

  • zachłystowe zapalenie płuc (uznawane za jedno z najgroźniejszych), które jest skutkiem zaburzonego połykania. Z tego powodu tak ważne jest monitorowanie podawania pokarmów pacjentowi, a także zmienianie jego pozycji;
  • zakażenie układu moczowego - spowodowane zatrzymaniem moczu w trakcie udaru;
  • zatorowość płucna i zakrzepica żył głębokich;
  • wzrost ciśnienia śródczaszkowego i obrzęk mózgu;
  • drgawki i odleżyny;
  • spastyczność poudarowa, która rozwija się w ciągu 3 miesięcy po udarze. Wiąże się ona z trudnościami nawet podczas wykonywania typowych aktywności związanych z higieną osobistą, a każdemu ruchowi towarzyszy ogromny ból. Jeśli spastyczność poudarowa została już zdiagnozowana, świetnym rozwiązaniem są turnusy rehabilitacyjne w ośrodkach lub systematyczna rehabilitacja w domu pacjenta.

Udar mózgu to jedna z najczęstszych przyczyn zgonów oraz nieprzekraczalna granica powrotów do pełnej sprawności. Jest groźną chorobą neurologiczną i zawsze stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Kluczową rolę w rehabilitacji i powrocie do możliwie normalnego funkcjonowania odgrywa czas, w którym specjaliści rozpoczną terapię z pacjentem. Z kolei ty, jako osoba bliska seniorowi, powinieneś otoczyć go opieką i wsparciem, dzięki czemu możesz zapobiec często pojawiającej się depresji.


Źródło:

Geriatria (red.) T.Rosenthal, B. Naughton, M.Williams, Wydawnictwo CZELEJ, Lublin 2009r.

Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne (red.) prof. dr hab.n.med. K. Wieczorkowska-Tobis, dr n. biol.,mgr piel. D. Talarska, PZWL, Warszawa 2010r.

Katarzyna Toruńska, Udar mózguhttps://emg-neurolog.pl/udar-mozgu/

Psychogeriatria (red.) dr n. o zdr. M. Cybulski, prof. dr hab.n.med. E. Krajewska - Kułak, dr hab.n.med. N. Waszkiewicz, prof. dr hab.n.med. K. Kędziora-Kornatowska, PZWL, Warszawa 2017r.

Udar. Poradnik dla pacjentów i ich bliskich: A. Karwowska, M. Kossobudzka, W. Moskal, K. Staszak, A. Twardowska, E. Tomkowska, N. Waloch - Matlakiewicz, Agora, Warszawa 2016r.

Anna Kramarz

Koszyk

Twój koszyk jest pusty.

Dokonaj swoich pierwszych zakupów